Nieuwe bewoners in het kasteel

Voel de hartslag van wat was...

Met zijn lambriseringen, balken, kaders en houten meubelstukken is het Kasteel van Gaasbeek een paradijs voor houtwormen. Of, beter gezegd, was het een paradijs… Sinds kort heeft het kasteel er een garde nieuwe bewoners bij die de strijd aangaat met de houtborende insecten.

In mei werd er voor de eerste keer - na grondig vooronderzoek door het gespecialiseerd restauratiebedrijf Remmen BV - een uitzetting van ongeveer 1500 sluipwespen uitgevoerd. Deze insecten worden ingezet als een duurzame en biologische bestrijdingsmethode tegen de kleine houtworm - één van de meest schadelijke insecten in historische gebouwen. In de loop van de zomer van 2024 volgen nog eens vier uitzettingen.

De kleine houtworm

Een aantasting van museale houtobjecten door actieve houtworm - ook wel de ‘Anobium punctatum’ genoemd - doet bij elke erfgoedbeherende instelling alle alarmbellen afgaan. Deze kleine insecten boren vraatgangen in de houtmassa en creëren uitvlieggaten in het houtoppervlak waardoor ze zichtbare en niet-reversibele schade toebrengen aan het betreffende object. Zo’n actieve aantasting werd in het verleden doorgaans behandeld door middel van het injecteren in - of ‘dichtspuiten van’ - de uitvlieggaten, of door het bestrijken van het oppervlak met milieubelastende producten. Inmiddels zijn deze methodes naar de achtergrond verdwenen en worden houtobjecten, waarbij een actieve aantasting vermoed wordt, in quarantaine geplaatst en behandeld door middel van de anoxiemethode, de invriesbehandeling of een vochtgereguleerde warmeluchtbehandeling. Deze methodes zijn een bestrijding van het probleem op een moment dat de onomkeerbare schade al toegebracht is.

Een oplossing op lange termijn

Het Kasteel van Gaasbeek wil, als collectiebeherende instelling, vooral schade voorkomen en ging op zoek naar een duurzame, milieuvriendelijke lange-termijnoplossing. Dit doen we door enerzijds controle uit te voeren op parameters als vochtigheid, temperatuur, structuur van het gebouw, … Zo zorgen we ervoor dat er geen gunstig klimaat voor de houtworm ontstaat. Tegelijkertijd willen we dat de larven van de bestaande houtworm niet kunnen volgroeien en er dus ook geen boorgangen en uitvliegopening gemaakt kunnen worden. De oplossing kwam uit onverwachte hoek: het uitzetten van nieuwe insecten. Zo doet de sluipwesp zijn intrede in dit verhaal.

​
​

De sluipwesp

Het werken met sluipwespen bleek de oplossing te zijn voor een gerichte en effectieve bestrijding van houtworm die past binnen de visie van het kasteel om duurzaam en ecologisch te handelen. Een volwassen sluipwesp spoort de wroetende larven van de houtworm in het houtobject op en steekt met haar legboor door het houtoppervlak heen, rechtstreeks tot in de larve. Hiermee zorgt zij voor een tijdelijke verlamming van de houtwormlarve en kan zij, opnieuw via de legboor, een eitje achterlaten bovenop de verlamde larve. Deze larve vormt dan in de daaropvolgende periode de voedingsbodem voor de ontwikkeling van eitje tot sluipwesp. Kortom: elke geparasiteerde houtwormlarve zorgt voor een nieuwe soldaat in het sluipwespleger.

Er werd een samenwerking op poten gezet met Remmen BV, die deze bestrijdingsmethode exclusief aanbiedt in België. Op korte termijn leveren zij een massale hoeveelheid sluipwespen aan, zorgvuldig gekweekt door hun Duitse partner, die dan door de medewerkers van Remmen verspreid over het kasteel worden uitgezet. De insecten zijn amper 5 tot 9 millimeter groot en zijn ongevaarlijk voor de mens of voor de collectie. Bezoekers zien de diertjes niet of nauwelijks en ondervinden dus geen hinder van deze bestrijdingsmethode.

Op naar een houtwormvrij kasteel!

​
​